Triodos Bank gebruikt cookies om haar websites gebruiksvriendelijker te maken. Bekijk welke cookies we gebruiken in ons Privacy- en cookie statement.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Sluiten

column

Democratiseer de eurozone en draai het Stabiliteitspact om

Door Kees Vendrik

Door Kees Vendrik

Meer democratie voor de euro, zegt Kees Vendrik, hoofdeconoom bij Triodos Bank. Een ongekozen Europese Commissie waakt nu over de toepassing van de begrotingsregels. En dat wringt volgens hem. Hoe zit dat precies en waarom moet het democratischer?

De onderstaande column verscheen op 5 maart in Het Financieele Dagblad als onderdeel van een reeks opinieartikelen van Kees Vendrik waarin hij zijn visie geeft over economische en politieke vraagstukken.

In het najaar van 2009 meldde de toenmalige Griekse minister van Financiën Giorgos Papakonstantinou aan Brussel dat het Griekse overheidstekort veel hoger zou uitvallen dan eerder gerapporteerd. De rente op Grieks schuldpapier vloog omhoog en Athene verloor toegang tot de financiële markten. Het duurde een half jaar voordat Europa een antwoord had gevonden. Een beroep op de no bail-out clausule uit het Verdrag van Maastricht (elk land draait zelf op voor zijn eigen schulden) was riskant, onder meer vanwege de grote betrokkenheid van met name Franse en Duitse banken bij de financiering van de Griekse schuld. Met het eerste Griekse noodprogramma in mei 2010 werden financiers uitgekocht, tekorten afgedekt en besmetting afgewend.

De euro onder druk

Dat het gesjoemel met tekortcijfers zo’n impact op de euro kon hebben – Griekenland is toch geen economisch zwaargewicht -, is uiteindelijk gevolg van het besluit in 1991 om een muntunie te starten zonder centrale politieke autoriteit. Dat was gewaagd, en verplichtte nationale politieke leiders van de deelnemende landen ertoe om tot in lengte van dagen geen misverstand te laten ontstaan over hun steun voor de euro en te doen ‘whatever it takes’ om de integriteit van de munt te borgen.

“Wie de muntunie verder wil brengen, zal eerst het democratisch vraagstuk moeten adresseren”

Dat ging in 2009 mis. ‘Blijft Griekenland in de euro?’ was een vraag die lang onbeantwoord bleef, met name in Berlijn. Het ondenkbare werd zo ineens denkbaar: de euro was wellicht omkeerbaar en als Griekenland de zone zou verlaten, konden andere landen volgen. Vervolgens voerden financiële markten een langdurige politieke stress-test uit op de euro. Uiteindelijk bracht ECB-chef Draghi in de zomer van 2012 rust met de aankondiging van het Outright Monetary Transactions-programma. Herhaling van deze politieke vertrouwensbreuk is niet denkbeeldig. De ‘weeffout’ van het Verdrag van Maastricht is nog niet aangepakt.

Kees Vendrik

Kees Vendrik, hoofdeconoom Triodos Bank

CV
Kees Vendrik

Kees Vendrik is hoofdeconoom van Triodos Bank. Vendrik houdt zich in deze functie bezig met onderzoek naar financiële, sociale en politieke vraagstukken en het stimuleren van de dialoog over geld en duurzaamheid. Daarnaast is hij sinds 1 september actief als lid van de raad van advies van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Vendrik was eerder lid van het college van de Algemene Rekenkamer en lid van de Tweede Kamerfractie van GroenLinks.

Democratisch tekort

Het ontbreken van een centraal politiek gezag weerspiegelt zich in het democratisch tekort in de eurozone. De eurocrisis heeft een serie van interventies afgedwongen (bankenunie, versterking begrotingsregels, steunfonds, noodprogramma’s) die op zijn best konden rekenen op indirecte democratische legitimiteit via nationale parlementen. Dat wringt: de ongekozen Europese Commissie waakt over de toepassing van de begrotingsregels, de Eurogroep (zonder formele status) besluit over noodfondsen en -programma’s, de ECB houdt toezicht op banken (zonder adequaat onderzoeksmandaat ter zake voor de Europese Rekenkamer). Dat is geen klein bier en draagt niet bij aan draagvlak voor de muntunie bij Europese burgers.

Dit werd bijvoorbeeld scherp zichtbaar bij de architectuur van de noodprogramma’s. Ofschoon met verstrekkende gevolgen voor de landen in kwestie (die er weinig over te zeggen hadden), was er geen eenduidig democratisch forum waar het debat hierover werd beslecht. De Europese Rekenkamer oordeelde in haar onderzoek naar de (rol van de Europese Commissie bij de) Griekse noodprogramma’s, dat deze onvoldoende hebben bijgedragen aan economisch herstel en dat er te weinig rekening is gehouden met sociale gevolgen.

“De Europese begrotingsspelregels zijn uitgegroeid tot een waar labyrint dat niemand gelukkig maakt”

Minder regels

Wie de muntunie verder wil brengen, zal eerst het democratisch vraagstuk moeten adresseren. De stap naar een volwaardig Europarlement waar een politieke Euro-raad (met rechtstreeks benoemde leden en nationale ministers van Financiën, gelijk het bestuursmodel van de ECB) verantwoording aflegt, is dan aan de orde.

Meer democratische verantwoording biedt ook ruimte voor minder regels. De Europese begrotingsspelregels zijn uitgegroeid tot een waar labyrint dat niemand gelukkig maakt. Havikken klagen over gebrek aan compliance (klopt), duiven bekritiseren het pro-cyclische karakter (klopt ook) en iedereen stoort zich aan de ondoorzichtigheid (alweer juist). Er is een goed debat te voeren over de vraag of verstandig macro-economisch beleid zich laat vangen in regels, en veel regels zijn ingegeven door de angst voor een transferunie (wat elke muntunie overigens per definitie is).

Willen we toch spelregels, versimpel ze en draai ze om. Stel geen maximum-tekort van 3%, dat vaak pijn doet in slechte tijden en de overheidsbegroting uitschakelt als automatische stabilisator, maar verplicht euro-landen tot een overschot in goede tijden. Dat voorkomt dat (tijdelijke) meevallers op de begroting in goede tijden worden verjubeld aan lagere belastingen en bij de volgende recessie de publieke sector op de schop moet (en/of de lasten omhoog) om de rekening te betalen.

Dat had ook Giorgos Papakonstantinou in 2009 vast geholpen toen hij het bedrog van zijn voorganger openbaarde en een failliete boedel erfde.

> Lees de andere columns die Kees Vendrik voor Het Financieele Dagblad schreef

Wat vind je van "Democratiseer de eurozone en draai het Stabiliteitspact om"?

Laat een reactie achter

Vul uw naam in

maria mackenbach-van leeuwen 9 maanden geleden

Wat Kees Vendrik zegt zou moeten gebeuren maar het geld regeert. We zouden zelfs nog meer moeten bijdragen aan die geldverslindende ondemocratische organisatie zegt Rupsje Nooit Genoeg. Waarom hoor ik niemand meer over die miljoenen euro’s over de balk gegooid door de maandelijkse poppenkast van vergaderen in Strassbourg? Laten we eens nadenken over een Nexit en terugkeren naar het principe van de Kolen- en Staalgemeenschap.

Reactie op maria mackenbach-van leeuwen
Hans Claessens 9 maanden geleden

Het alsmaar dunner wordende poolijs is voor olieconcerns een serieuze aanleiding om de olievoorraden daar te gaan exploiteren. Stompzinniger gedrag is nauwelijks denkbaar, gegeven het feit dat met élke kilo gewonnen aardolie ca. 2,5 kilo CO2 vrijkomt. Deze olievoorraden zijn ‘geologisch afval’ en dienen voortaan vér ondergronds te blijven.
De bioloog Edward O. Wilson van Harvard University stelt dat als het business blijft als usual, nog déze eeuw de helft (!) van de diersoorten uitsterft, nog afgezien van verwoestijning, overstromingen en orkanen.
De schadelijke en volslagen onverantwoorde hebzucht van het bankwezen is spreekwoordelijk en vanmorgen werd bekend dat een ING-topman (altijd ‘n man!) zich komend jaar 50% meer salaris laat betalen (tot €3 miljoen).

Het wordt de hoogste tijd dat het monetaire systeem tot in de haarvaten wordt gedemocratiseerd en gered wordt uit de immer hongerige klauwen van het trio: corporaties, politici, pers (door hen gecontroleerd).
Zo kan wellicht de splijtzwam tussen de groeiende groep hebberds en de nog veel sneller groeiende groep have-not’s effectiever bestreden worden.
Wellicht dat nieuwe digitale geldsystemen een oplossing kunnen gaan bieden.

Reactie op maria mackenbach-van leeuwen
Hans 8 maanden geleden

Ik lees in de analyse van Kees Vendrik toch duidelijk dat er juist een beter en sterker centraal gezag moet komen in de EU/Eurozone. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om meer en betere democratische controle uit te oefenen.
Ik sta altijd te kijken naar het gemak waarmee naar ik aanneem toch ecologische bewuste mensen, schermen met een Nexit of een afbraak van de EU. Hoe zou een landje als Nederland zich moeten verzetten tegen zaken als bestrijdingsmiddelen, dierproeven of gentech? Dan bepaald de markt en de industriele macht gewoon wat er geproduceerd wordt en wordt er door onze regering getekend bij het kruisje. Kijk naar de dividentbelasting. Volgens mij zou de afbraak van de EU ook op dit gebied letterlijk rampzalig zijn. Dit nog afgezien van de gevolgen op het gebied van xenofobie, rechts-extremisme. Juist een sterker, maar beter democratisch gecontroleerde EU is m.i. de enige mogelijkheid om vooruitgang te boeken in de wereld van de 21ste eeuw.