Triodos Bank gebruikt cookies om haar websites gebruiksvriendelijker te maken. Bekijk welke cookies we gebruiken in ons Privacy- en cookie statement.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Sluiten

nieuws

De enige donut die gezond voor je is

Kate Raworth over het economische model van de 21ste eeuw

Kate Raworth over het economische model van de 21ste eeuw

Een nieuw economisch model waarbij sociale en ecologische waarden meegenomen worden. Dat is het model van de donut, ontwikkeld door econoom Kate Raworth. Haar boek kwam dit jaar in Nederland uit en ze bracht een bezoek aan Triodos Bank. Hoe kun je die donut nu gebruiken en waarom gaat dit ook een bank aan?

“Eet niet te veel donuts, er zit te veel suiker in. Maar ik ga jullie wel vertellen over de die ene donut die gezond voor ons blijkt te zijn”, zo begint Kate Raworth haar verhaal.

In januari bracht de econoom, die bekend werd met het boek Donut Economie, een bezoek aan Triodos Bank. Daar lichtte ze voor een volle zaal haar model toe. Iedereen was benieuwd naar die econoom die een bestseller schreef over een donut, een economisch model waar groei niet langer centraal staat. Dat weten we al langer, alleen de donut van Raworth geeft ons handvatten hoe we dit toe kunnen passen.

Het donutmodel. Klik op de afbeelding om te vergroten.

Een model dat eerlijker en socialer is. De buitenring van de donut staat voor het plafond, het zijn de ecologische grenzen die we niet mogen overschrijden om de aarde een leefbare plek te houden. Denk aan het verlies van biodiversiteit of klimaatverandering. De binnenste ring staat voor de sociale waarden waar we niet onder mogen gaan, anders komen grondrechten van mensen in gedrang. Binnen de twee ringen vind je de veilige en rechtvaardige ruimte om de samenleving verder te ontwikkelen.

> Bekijk hieronder Kate Raworth’s uitleg over de Donut en lees daaronder meer over hoe de donut werkt

 

Klinkt als een mooi verhaal, de economie gebaseerd alleen op sociale waarden en ecologische grenzen die we niet moeten overschrijden. Maar hoe werkt dit in de praktijk? Iedere ondernemer kan het gebruiken, maar ook de overheid kan de donut invullen bij het maken van plannen. Kate Raworth geeft ons een aantal voorbeelden. Bijvoorbeeld van de gemeente Kokstad in Zuid-Afrika.

“Kokstad is de snelst groeiende stad in KwaZulu-Natal in Zuid-Afrika. De stad groeit ontzettend snel op een ongeplande manier. Dus de gemeente ging om de tafel zitten met de jeugd van de stad. Ze zeiden: ‘Laten we een nieuwe visie opstellen om dit de stad van de toekomst te maken. We willen dat Kokstad weer bloeit en dat er banen voor iedereen zijn.’

De gemeente bedacht milieumaatregelen die logisch waren voor Kokstad zoals verstandiger omgaan met schoon water of het beter zorgen voor de bodem rondom de stad.

En daarnaast stelden ze eisen aan de sociale basis van het leven in de stad zoals een eerlijk inkomen en sociale gelijkheid. De jeugd drong aan op een waardevolle extra dimensie. Ze zeiden dat het ook leuk moest zijn om in Kokstad te wonen. Deze dimensie werd toegevoegd aan de binnenste ring van de donut.”

Project c.v.
Kate Raworth

Kate Raworth (1970) werd vorig jaar bekend met haar boek The Doughnut Economy. In dit boek brengt ze een nieuw economisch model in kaart waar ecologische en sociale waarden centraal staan. Raworth studeerde economie en na haar studie volgde ze haar hart door haar economische kennis in te zetten om mensen te helpen. Zo werkte ze in Zanzibar om vrouwen te helpen met bedrijfjes opstarten. En bij de Verenigde Naties schreef ze mee aan het Human Development Report. Voordat ze aan haar boek begon, werkte ze tien jaar voor Oxfam waar ze klimaatverandering als een sociaal probleem op de kaart zette.

De donut gaat verder dan geen CO2 meer uitstoten

De donut draait eigenlijk allemaal om waarde toevoegen aan de economie. We zien het terug bij ondernemers die Triodos Bank financiert. Denk bijvoorbeeld aan MUD Jeans die met de gehuurde spijkerbroek waarde toevoegt aan elke spijkerbroek die gerecycled wordt.

MUD Jeans past de principes van de circulaire economie toe. Lees hoe>

Of Roetz die nu nog nieuwe fietsen maakt waarvan 30% bestaat uit gerecycled materialen, maar hard op weg is naar een echt circulaire fiets. Dan lease je straks een fiets waarbij elk onderdeel vervangen kan worden en waar het oude onderdeel opgeknapt wordt en beter gemaakt wordt dan dat het was.

Het is volgens Kate Raworth het verschil in 20e-eeuws en 21e-eeuws denken. Ze noemt het zelfs een psychologisch drama tussen de mindset van de twee eeuwen.

Dat legt ze uit door te vertellen dat geen CO2 uitstoten, toch een van de grootste uitdagingen van dit moment, niet meer genoeg is. Als ondernemer denk je na over hoe jouw bedrijf ook nog extra waarde aan de wereld toevoegt.

“Waarom zou je als bedrijf enkel streven naar het voorkomen van negatieve milieu-impact als je ook een positieve bijdrage kan leveren?”

Kate Raworth

Raworth: “Dus in plaats van de uitstoot van broeikasgassen te beperken, wek je hernieuwbare energie op en deelt die in je omgeving. Hetzelfde vind je terug in de sociale sector, waarbij bedrijven actief bijdragen tot het welzijn van de buurt of gemeente waar ze gevestigd zijn.”

Ze vraagt zich af: “Waarom zou je als bedrijf enkel streven naar het voorkomen van negatieve milieu-impact als je ook een positieve bijdrage kan leveren? Dus in plaats van de uitstoot van broeikasgassen te beperken, wek je hernieuwbare energie op en deelt die in je omgeving. Hetzelfde vindt je op het sociale domein, waarbij bedrijven actief bijdragen tot het welzijn van de buurt of gemeente waar ze gevestigd zijn.”

Ondernemers moeten meer doen dan zich richten op duurzame doelen

Een mindset die echt anders is. Niet alleen heeft een bedrijf een duurzaam doel, ze passen ook het financieringsmodel aan en hebben een ander netwerk – bijvoorbeeld met leveranciers – met alleen waardengedreven bedrijven.

Maar ook is het van belang dat het bedrijf geen eigendom is van aandeelhouders die winst bovenaan zetten. “Er zijn veel bedrijven die een mooi doel hebben om de wereld duurzamer te maken, of zich bijvoorbeeld helemaal richten op de Sustainable Development Goals. Heel mooi. Maar als je bedrijf nog steeds van aandeelhouders is die winst boven alles stellen, dan kun je niet op de lang termijn denken en waarde toevoegen”, aldus Raworth.

Hoe de donut rijkdom beter verdeelt

Wie bezit de rijkdom? Een vraag die ook ter sprake komt in het verhaal van Raworth. “De 21ste eeuw gaat niet langer over de verdeling van bezit, maar over de herverdeling van de bronnen van rijkdom. En dan praten we niet alleen over geld, maar ook over grond, over bedrijven, over het vermogen om geld te creëren. Hoe zit het met het eigenaarschap van technologie, wie zal eigenaar zijn van de robots? Hoe gaan we om met kennis? Is het niet logisch dat innovatieve ideeën die voortvloeien uit onderzoek en gefinancierd zijn door publieke middelen voor iedereen toegankelijk zijn?”

De kern van de uitdaging is dus om opnieuw uit te vinden hoe we waarde creëren in onze economie en die vanaf de start te delen. Dat kan je doen door andere vormen van eigenaarschap van bedrijven, denk aan bedrijven in handen van werknemers of aan coöperaties. Of door die doelstelling in de statuten van het bedrijf verankeren. Een andere manier is werken met lokale munten die nieuwe initiatieven met elkaar verbinden en versterken.”

Ook financiering moet op een nieuwe manier geregeld worden

“Dat is natuurlijk de hamvraag. In de eerste plaats moeten we nagaan hoe we financieren in de 21e eeuw. En dan komen we uit bij ethische banken, kapitaal met geduld en zelfs schenkgeld om projecten waar te maken. Dit zijn allemaal belangrijke bronnen van geld want hun waarden liggen in dezelfde lijn als de ondernemingen die ze willen steunen.

Pensioenfondsen hebben een belangrijke uitdaging aan te gaan. Is het mogelijk om ze te herstructureren zodat ze ook de brede waaier aan waarden ondersteunen? Kunnen we het mogelijk maken dat mensen overstappen naar ethische pensioenfondsen? Daarnaast moet er betere regelgeving komen. Maar mijn focus ligt in de eerste plaats op het bouwen van nieuwe vormen van financiering die passen bij het ondernemerschap van de 21ste eeuw.”

Wat vinden medewerkers van Triodos Bank eigenlijk van de donut? Bekijk hier de film>

 

Lees verder
over de donut economie

> Hans Stegeman over de Donut Economie. “Geen nieuw model, wel een belangrijk boek voor niet-economen.” Lees zijn artikel.
> Bekijk de uitzending van VPRO Tegenlicht over de Donut economie.
> Meer lezen over ondernemers die de waarden van de donut al in de praktijk brengen? Dat kan door je hier aan te melden voor onze nieuwsbrief.

Fotografie: Pieter van den Boogert
Film: Bregje Rooijendijk
Tekst: Joset van der Hoeven

Wat vind je van "De enige donut die gezond voor je is"?

Laat een reactie achter

Vul uw naam in

Evelien van Aller 10 maanden geleden

beste Jos,
Er is al een beweging gestart van mensen als ex-directeuren van de Triodosbank, Peter Blom en Bart-Jan Krouwel, ism Economy Transformers, ik meen dat ook Herman Wijffels meedoet. Zij hebben een juridisch plan bedacht waarbinnen veilig gehandeld kan worden met alternatieve munten. (geen bitcoins, nu al grootschalig geïnfilteerd door ongure types), maar het zgn ‘Lokale geld’ (al 17 lokale geldcircuits in Nederland). Ik denk dat je dit moet/kunt zien als pilots, een beweging van onderop. Zij wordt online mogelijk gemaakt door een systeem ontwikkeld door STRO (=Social Trade Organization, oa bekend van de Lets, maar de Lets is altijd marginaal gebleven qua economisch belang, peanuts zogezegd). Deze beweging staat nog in de kinderschoenen, maar een paar maanden geleden heeft zich wel het 1000e lid aangemeld, dit was de energiemaatschappij Greenchoise. Deze club van meer dan 1000 leden dus, maakt een begin met te handelen in lokaal geld.Het voordeel van lokaal geld is dat het (gedurende enige tijd, een jaar bv) buiten het normale financiële circuit blijft. Hierdoor blijft de waarde van het geld behouden, omdat het niet op allerlei manieren wordt afgeroomd binnen het financiële circuit. Zie ook de VPRO-uitzendingen van Tegenlicht van een paar jaar geleden. Ik denk dat we het moeten hebben van bewegingen van onderop, omdat ‘de macht van het geld’ niet vanuit zichzelf plaats zal maken voor iets nieuws.

Jos Pielage 10 maanden geleden

Ongelooflijk interessant en uiterst belangrijk thema. Voor zover ik het idee van de donut economie nu snel even “gescand” heb, stelt het vooral veel actuele thema’s aan de orde en geeft het vooralsnog beperkt oplossingen voor de aangesneden thema’s. Desalniettemin van belang, al was het alleen maar om de discussie (meer) op gang te brengen.
Ik heb daarnaast een aanpalende vraag; wellicht kan iemand mij daarmee helpen: ik ben nog nergens in de literatuur concepten of ideeën tegen gekomen die beschrijven hoe een duurzame krimp-economie er uit zou kunnen zien. Toch komt die situatie op ons af: veel prognoses geven aan dat de wereldbevolking nog door zal groeien tot ca 10 mrd mensen en daarna structureel zal krimpen, zoals dat nu in de meer ontwikkelde landen al het geval is (sommige prognoses noemen 2e helft van deze eeuw al) . In principe is dat heel goed nieuws voor de mensheid en ook voor de aarde. Maar grote hamvraag wordt dan hoe we omgaan met een alsmaar krimpende economie, met structurele vergrijzing, met alle grondstoffen op aarde die over (veel) minder mensen verdeeld hoeven te worden maar ook veel minder handjes om dat allemaal voor elkaar te krijgen. Echter AL onze huidige economische modellen gaan uit van groei.
Wie daar eens iets over gelezen heeft, over gehoor of over bedacht……….ik hoor het graag. Voor een deel zou dergelijk gedachtegoed heel erg behulpzaam zijn bij het verder invullen van de donut economie

Piet van Elswijk 10 maanden geleden

Helemaal waar. maar de kern van haar boodschap is dat economische theorieën zeer tijdgebonden zijn. de theorie van Keynes was realistisch toen de export en import van landen nog beperkt was. de overheid kon toen zinvol de economie stimuleren omdat de investeringen niet weglekten zoals in onze geglobaliseerde economie. neem bijvoorbeeld de arbeidskosten. in de gangbare theorieën gaat men ervan uit dat alle sociale lasten op het loon moeten drukken op grond van de gedachte “wie niet werkt zal niet eten”. maar in de grondwet staat dat niemand in Nederland behoeft te verpauperen. als hij niet kan werken dan heeft hij recht op bijstand. maar die grondwettelijke verantwoordelijkheid moet dan door de welvaart opgebracht worden. een sociale btw dus. gelijktijdig halveren dan de loonkosten voor de werkgever en ontstaat er veel meer werk.
economen moeten ontwertpers worden van economische systemen die passen bij de doelen van onze huidige maatschappij. zij moeten economische systemen ontwerpen die voldoen aan het principe dat het economisch aantrekkelijk is om maatschappelijk gewenst te handelen.