Triodos Bank gebruikt cookies om haar websites gebruiksvriendelijker te maken. Bekijk welke cookies we gebruiken in ons Privacy- en cookie statement.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Sluiten

interview

Geld is een relatie

Filosoof Bas Haring over geld

Filosoof Bas Haring over geld

Verandering komt niet langer van bovenaf, maar van onderop. Klein is het nieuwe groot. Dat is althans de waarneming van Triodos Bank. “Maar als er niets van boven komt, gaat veranderen erg langzaam”, vindt filosoof Bas Haring.

Morele verantwoordelijkheid

“Geld is macht. Wie spaargeld heeft, heeft invloed. Want hij kan bepalen wat er met dat geld gebeurt en welke ondernemers en initiatieven ermee gefinancierd worden. Daarom is het tamelijk ontluisterend dat zoveel mensen hun spaargeld wegzetten bij banken die volstrekt niet helder zijn over wat ze financieren. Die spaarders laten zich hun macht uit handen slaan.” Dat zegt Bas Haring: schrijver, filosoof en bijzonder hoogleraar ‘Publiek begrip van wetenschap’ aan de Universiteit Leiden.

Haring: “Als spaarder heb je een morele verantwoordelijkheid als het gaat om het aanwenden van je macht. Die verantwoordelijkheid hoort onverbrekelijk bij je geld. Wie wél spaargeld heeft maar niets met zijn macht wil doen, moet zijn euro’s thuis onder zijn matras stoppen. Maar zodra hij naar een bank gaat en zo zijn geld beschikbaar stelt aan ondernemers die geld nodig hebben, zou hij moeten nadenken over de vraag wat er met zijn geld moet gebeuren. Ik ben blij dat er duurzame banken zijn die transparantie hoog in het vaandel hebben staan en aan hun spaarders laten zien wat ze met hun spaargeld doen.”

Bas Haring

Bas Haring

CV
Bas Haring

Bas Haring (1968) is filosoof, schrijver en tv-presentator. Sinds 2006 is Haring bijzonder hoogleraar ‘Publiek begrip van wetenschap’ aan de Universiteit Leiden. Daar begeleidt hij onder andere onderzoekers bij het toegankelijk maken van wetenschap. Bas Haring schreef verschillende boeken, waaronder ‘Plastic Panda’s’ (2011), een zoektocht naar de waarde van de natuur. Het afgelopen jaar studeerde hij economie en schreef daar columns over in de Volkskrant. Die columns werkt hij momenteel uit tot een boek. Haring: “Economie is op dit moment hét onderwerp. De kranten staan er vol van. Maar het is frustrerend als je er niets van weet. Studeren en een boek schrijven helpen me om de juiste vragen te stellen.”

Inspireren

Die banken en hun klanten kunnen anderen inspireren tot dezelfde helderheid, denkt Haring. “In die zin is klein het nieuwe groot. Ik ben erg gecharmeerd van die stelling. Toch is het naïef om te verwachten dat de grote meerderheid van banken en spaarders haar gedrag zal veranderen alleen vanwege inspirerende voorbeelden van kleinere, transparante banken. De overheid zou die openheid via wetgeving moeten stimuleren. Anders kunnen we heel lang wachten op grootschalige verandering. Klein is niet genoeg. Zo sceptisch moet je zijn.”

“Geld is abstract. Het is een briefje met een getal erop. Of nog abstracter: het is een getal op je computerscherm. Die abstractie kan ertoe leiden dat mensen zich niet meer verantwoordelijk voelen voor wat er met hun geld gebeurt. Juist daarom is transparantie van banken zo van belang. Want door de relatie helder te maken tussen de spaarder, zijn geld en de ondernemer die dat geld leent, wordt geld weer concreet. Wie geld naar een bank brengt, helpt iemand anders. Geld is een relatie. Een transparante bank laat dat zien.”

Kinderen en kleinkinderen

In de ogen van Haring onderscheiden duurzame banken zich niet alleen doordat ze helder zijn over wat ze met hun spaargeld doen. “Het andere kenmerk is hun gerichtheid op de lange termijn”, zegt de filosoof. “Ze kijken niet alleen naar investeringen en financieringen die nú winst opleveren, maar houden rekening met de vraag wat de bredere effecten zijn van hun handelen. De belangen van onze kinderen en kleinkinderen zijn verankerd in hun besluitvorming.”

Dat zouden andere banken ook moeten doen, meent Haring. “Maar ook hier geldt: je verandert het gedrag van het gros van de banken niet wanneer je het alleen laat aankomen op inspirerende, relatief kleine voorbeelden. Ik vrees dat we voor een brede verandering hogere machten moeten aanspreken. De overheid zou van banken moeten eisen dat ze de langetermijneffecten in hun financieringsbesluiten meenemen. Of in elk geval helder zijn over de positieve en negatieve gevolgen van hun handelen op de lange termijn.”

“Geld is macht. Wie spaargeld heeft, heeft invloed.”

Bas Haring

Vergeet niet dat de overheid van óns is, zegt Haring. “Ondanks veelgehoorde klachten over de grote afstand tussen burger en politiek, denk ik dat de overheid in dit land toch tamelijk dichtbij staat. Burgers hebben er echt invloed op, om te beginnen via verkiezingen. Dus we kunnen politici aanzetten tot verandering, bijvoorbeeld als het gaat om wetgeving die banken aanzet tot transparantie en een langetermijnperspectief. Zo komt de verandering van boven én beneden.”

Maatpakken

Bas Haring is filosoof maar heeft de nodige affiniteit met natuurwetenschap. Zo schreef hij in 2011 het boek ‘Plastic Panda’s’, een kritische zoektocht naar de waarde van natuur. “Natuurwetenschap zit me als gegoten. Dat geldt niet voor een vak als economie. Daarmee heb ik oorspronkelijk weinig op”, zegt hij. “Toch is juist dát het vak waar het de laatste jaren in de politiek en de media voortdurend om draait. Zeker sinds de kredietcrisis is alles economie. Ik vond het frustrerend om daar weinig van af te weten.”

Om iets aan zijn onwetendheid te doen, volgt Haring sinds een jaar aan de universiteit vakken economie en schreef hij gedurende een aantal maanden economiecolumns in de Volkskrant. Die columns werkt hij momenteel uit tot een boek. “Maar ik blijf een buitenstaander. En dat is ook de bedoeling. Tegelijkertijd besef ik dat ik bescheiden moet zijn als het gaat om mijn waarnemingen. Zeker ten aanzien van zoiets gespecialiseerds als de financiële sector, heb ik vooral eerste intuïties.”

Wat neemt buitenstaander Haring waar als hij kijkt naar banken en de financiële sector? “Als je geblinddoekt een bankgebouw binnen wordt gebracht en de blinddoek wordt daarna afgedaan, dan zie je binnen een paar seconden waar je bent. Bankiers zien er bijna allemaal hetzelfde uit en dragen dezelfde pakken. Het dragen van pakken is sowieso typerend voor bankiers en voor werknemers van andere instellingen in de financiële sector. Er zijn nog maar weinig beroepsgroepen waar het maatpak tot de standaarduitrusting behoort.

Dropkraam

Dat er binnen banken een pakkencultuur heerst, is volgens Haring geen triviaal gegeven. “Het staat symbool voor de eenzijdige cultuur in de financiële sector. Eenzijdigheid binnen een bedrijfstak is in het algemeen niet goed. Het zou best kunnen dat meer diversiteit tot een stabieler financieel systeem leidt. Dat is een interessante hypothese. Bij een bepaalde mate van diversiteit is het systeem mogelijk minder kwetsbaar voor verstoringen.”

Grofweg werken er in de waarneming van Haring twee soorten mensen bij banken. “Enerzijds heb je de bankmedewerkers met oog voor klanten. Het zijn de mensen die dichtbij de ondernemers staan die bij de bank een krediet hebben. Deze bankiers zien het als hun taak om die ondernemers te helpen en te begeleiden.” De tweede soort is de bankier die de werking van het financiële systeem en van financiële markten goed doorgrond en zo in staat is tot het maken van heel veel geld. Haring: “De kredietcrisis liet zien dat die tweede soort tamelijk dominant is. Of in elk geval: wàs.”

“Ik kan me voorstellen dat zowel banken, hun klanten, de economie als de samenleving gebaat zijn bij meer diversiteit binnen banken”

Bas Haring

“Bij bankiers van de tweede soort moet ik vaak denken aan het bijbaantje dat ik ooit als middelbare scholier had. Ik werkte in de dropkraam op de markt. Van de eigenaar mocht ik zoveel drop eten als ik wilde. Hij zei: ons product is drop, dus is het goed dat je daar zelf ook van eet. Dat gevoel heb ik ook vaak bij ban­kiers: hun product is geld, dus hebben ze de neiging om daar zelf ook flink van te consumeren.”

Simpel ding

Het antwoord op de vraag wat een bank moet doen en juist moet laten, is in de ogen van Haring tamelijk eenvoudig. “Een bank is in wezen een simpel ding. Het moet zich grotendeels beperken tot het aantrekken van spaargeld en het verstrekken van krediet aan ondernemers en particulieren. Die taken moeten veilig en betrouwbaar worden uitgevoerd. Dat is de basis. Het lijkt me van belang dat banken die basisfuncties vervullen en zich niet toeleggen op allerlei andere taken, zoals risicovol beleggen op financiële markten.”

Beperken tot de basistaken brengt hem weer terug bij de transparantie van duurzame banken. Een bank die zich houdt aan zijn basistaken, zet een eerste stap naar openheid. Een dergelijke bank heeft met twee hoofdtaken in elk geval een tamelijk inzichtelijke structuur, nog los van de vraag hoe helder zo’n bank aan zijn klanten uitlegt welke ondernemers het financiert. Haring: “Het zou goed zijn wanneer andere banken de transparante aanpak van duurzame banken langzamerhand gaan overnemen.”

WWW.BASHARING.COM

Tekst: Tobias Reijngoud
Fotografie: Heidi de Gier

Wat vind je van "Geld is een relatie"?

Laat een reactie achter

Vul uw naam in