Triodos Bank gebruikt cookies om haar websites gebruiksvriendelijker te maken. Bekijk welke cookies we gebruiken in ons Privacy- en cookie statement.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Sluiten

interview

Hoe je de wilde natuur imiteert

Mark Shepard over de herstellende landbouw

Mark Shepard over de herstellende landbouw

Op het landgoed van boer en schrijver Mark Shepard groeit alles door elkaar: van hazelnootbomen tot bessenstruiken, en van asperges tot sierbloemen. Dat wordt permacultuur genoemd. “Permacultuur levert genoeg op om de wereldbevolking te voeden”, zegt Shepard. Waarom volgt niet iedereen zijn voorbeeld?

“Als je langs mijn boerderij rijdt en je weet niet beter, dan denk je dat het een verwilderd en verlaten bedrijf is.” Dat zegt Mark Shepard over zijn biologische New Forest Farm van 42 hectare in het noorden van de Verenigde Staten.

Shepard – honkbalpetje, boswachtersgroene trui – zette het bedrijf 22 jaar geleden op als voedselbos. En zo ziet het er ook uit: de New Forest Farm oogt als een prachtig landgoed vol bomen en struiken. Tussen het groen scharrelen kippen en grazen geiten, schapen en koeien. Het bedrijf produceert onder meer hazelnoten, asperges, appels, kersen, verschillende groentes, druiven en sierbloemen. Het vee bemest de grond en eet het onkruid weg.

“Als je de juiste combinaties maakt houden de planten elkaar in toom en hoef je niet veel te snoeien of te wieden”

Mark Shepard

Herstellende landbouw

We imiteren hier de wilde natuur, zegt Shepard, schrijver van Herstellende landbouw, de internationale bestseller over permacultuur. “Daardoor verschilt permacultuur van andere vormen van landbouw, ook van biologische. Landbouw werkt gewoonlijk met monoculturen: een hele akker met sla of mais. Wij verbouwen onze gewassen in smalle, lange stroken. Dus een strook met snijbloemen, een paar meter verderop asperges, en daarnaast een strook wilde uien. De meeste gewassen zijn meerjarig. Daardoor ligt het land nooit braak na de oogst, net als in de natuur.”

Hazelnoten op het landgoed van Mark Shepard

Hazelnoten op het landgoed van Mark Shepard

Bovendien beplanten we elke strook gevarieerd, vertelt Shepard. “Op een strook kunnen hazelnootbomen staan, met daaronder bessenstruiken en gras of kruiden. Als je de juiste combinaties maakt houden de planten elkaar in toom en hoef je niet veel te snoeien of te wieden. Ik kan het werk op het bedrijf grotendeels alleen af. Alleen tijdens de oogst heb ik mensen in dienst die me helpen.”

Aanpak van klimaatverandering

Shepard: “Reguliere landbouw put de bodem uit. Zelfs een biologische akker is minder gevarieerd dan bosgrond. Met permacultuur herstel je de bodemvruchtbaarheid tot op het niveau van een natuurgebied.”

Bovendien is het een bijdrage aan de aanpak van het klimaatprobleem. Shepard: “Bomen nemen CO2 op en zetten het om in zuurstof. Als we 10% van het wereldwijde landbouwareaal met bomen beplanten, daalt de CO2-concentratie naar het niveau van 1880. Als je van die 10% landbouwgrond voedselbossen maakt, levert het ook nog nuttige gewassen op.”

Vervuilde rivieren

Shepard groeide in de jaren 50 en 60 op in Massachusetts aan de oostkust van de Verenigde Staten. “Het water van de rivier in de buurt van mijn ouderlijk huis had elke dag een andere kleur, afhankelijk van de afvalstoffen en chemicaliën die er door de fabrieken stroomopwaarts in werden geloosd. Er dreven geregeld hele velden met dode vissen voorbij. Deze ervaringen stimuleerden me om ecologie te gaan studeren.”

Tijdens zijn werk als ecoloog en natuurbeschermer had hij veel contacten met boeren. Shepard: “Boeren beheren een groot deel van het landschap. Alleen doen ze dat vaak niet met voldoende oog voor de natuur. Ik realiseerde me steeds vaker dat juist het combineren van landbouw en natuurbeheer van grote toegevoegde waarde is. Want wat is er mooier dan produceren van landbouwgewassen op zo’n manier dat ook de natuur er beter van wordt?”

Mark Shepard

CV
Mark Shepard

Mark Shepard (1950) schreef Herstellende landbouw, de internationale bestseller over permacultuur. Hij groeide op in Massachusetts aan de oostkust van de Verenigde Staten. Na studies in ecologie en techniek besloot hij om begin jaren 90 bosbouw te combineren met landbouw en veeteelt. Zijn New Forest Farm in Wisconsin is met 42 hectare een van de grootste permacultuurboerderijen ter wereld.

Zo kwam Shepard op het spoor van de permacultuur. Shepard: “Begin jaren 90 kreeg ik de kans om een regulier landbouwbedrijf in Wisconsin te kopen en het om te vormen tot een van de grootste permacultuurbedrijven ter wereld.”

“Toen ik hier begon was het een kaal bedrijf: 42 hectare akkers en weidegrond. In de loop van de tijd hebben we er 250.000 bomen geplant. Ze vormen de basis van het voedselbos. Onder en om de bomen verbouwen we alle andere gewassen.”

Rotswanden en bermen

Bomen en planten groeien overal, zegt Shepard. “Zelfs op rotswanden, in wegbermen en in stadsplantsoentjes. Als we overal waar planten groeien eetbare planten neerzetten, breiden we het landbouwareaal op aarde enorm uit. Ook in dichtbevolkt Nederland worden veel groenstroken en bermen niet benut.” De hele aarde is onze tuin, zegt Shepard. “Er groeien ook planten tussen de stoeptegels midden in New York.”

“Reguliere landbouw put de bodem uit. Zelfs de bodem van een biologisch beheerde akker is minder gevarieerd dan bosgrond”

Mark Shepard

Overstappen op permacultuur heeft wel gevolgen voor wat er dagelijks op je bord ligt. Shepard: “Ik eet meer noten, vruchten en kruiden en vrijwel geen eenjarige groenten meer zoals sla. Maar ook dat aangepaste dieet levert voldoende calorieën en bevat alle essentiële voedingsstoffen.”

Voeden van de wereld

De Verenigde Naties schatten de wereldbevolking in 2050 op ongeveer 9,7 miljard: ruim 2 miljard meer dan nu. Shepard: “Er is de afgelopen jaren veel discussie over de vraag hoe we de groeiende wereldbevolking kunnen voeden. Ik ben er van overtuigd dat we ook die 9,7 miljard mensen in 2050 met permacultuur van voldoende voedsel kunnen voorzien. Sterker nog: het kan júist met permacultuur. Dat komt doordat deze vorm van landbouw laat zien dat je letterlijk vrijwel overal voedsel kunt verbouwen. Het biedt ook kansen in schijnbaar onvruchtbare gebieden in bijvoorbeeld Afrika, al is het wel zo dat je ook voor permacultuur voldoende water nodig hebt. Zonder water groeit niets.”

Populieren op het landgoed van Mark Shepard

Populieren in een cirkel op het landgoed van Mark Shepard

Het wereldvoedselvraagstuk is voor een belangrijk deel een verdelingsvraagstuk, zegt Shepard. “Ook momenteel produceren we op wereldschaal ruim voldoende voedsel om iedereen van genoeg eten te voorzien. Het probleem is alleen dat die productiecapaciteit ongelijk verdeeld is. In veel gebieden in Afrika en Azië wordt te weinig verbouwd om de lokale bevolking te voeden. Bovendien zijn veel arme landen in die regio’s niet in staat om voldoende voedsel te importeren. Maar als die landen op grote schaal zouden overstappen op permacultuur, kunnen ze zelf voorzien in een groot deel van hun voedselbehoefte.”

Inspirerende initiatieven

Shepard: “Omdat permacultuur volstrekt verschilt van andere vormen van landbouw, kost het kost tijd om mensen te overtuigen van de mogelijkheden en de waarde ervan.”

Toch zijn er wereldwijd steeds meer projecten op het gebied van permacultuur. Ook in Nederland: www.permacultuurnederland.org. Shepard: “Het zijn de inspirerende voorbeelden die laten zien hoe landbouw de bodemvruchtbaarheid kan herstellen, klimaatverandering kan tegengaan en het wereldvoedselvraagstuk kan helpen lossen.”

Triodos Bank financiert vernieuwende initiatieven op het gebied van landbouw en voeding, lees hier meer artikelen over duurzame projecten op dit gebied>

Tekst: Tobias Reijngoud
Fotografie: Michiel Wijnbergh (portret), Eldert van Henten en New Forest Farm

Wat vind je van "Hoe je de wilde natuur imiteert"?

Laat een reactie achter

Vul uw naam in

+ Toon alle 16 reacties

Anouk Winkler 6 maanden geleden

Mooi verhaal.
Mijn vraag is over een andere berekening.
Als je op 42 hectare 250000 bomen plant, is dat ca. 1,5 boom per m2. Klopt dat wel?

Reactie op Anouk Winkler
André Ligthart Schenk 6 maanden geleden

Het klopt dar er iets niet klopt. 42 hectare is 420.000 vierkante meter. Dat is ongeveer 1,5 vierkante meter per boom, en niet 1,5 boom per vierkante meter. Maar ook met 1,5 vierkante meter per boom staan ze wel erg dicht op elkaar.

Reactie op André Ligthart Schenk
Triodos Bank Nederland 5 maanden geleden

Dag Anouk en André,

We hebben het even uitgezocht. Dit staat er op de website van Mark Shepard: “Over the last 15 years, Mark has planted an estimated 250,000 trees on his 106-acre farm.” Het betekent ca. 5.800 bomen per hectare (per 10.000 m2). https://permacultureapprentice.com/permaculture-profiles/new-forest-farm-mark-shepard-100-acre-15-years-of-establishment/.

Hartelijke groet, Lidewij

Tonie Nieuwenhuysen 6 maanden geleden

Grappig dat de manier waarop ik tuinier een naam heeft: permacultuur. In tiutief tuinier ik zo al mijn hele leven. De buren vinden het maar een zootje, maar ik geniet van de (vooral) inheemse planten die zoveel mogelijk hun eigen gang mogen gaan. Op dit moment pluk ik volop frambozen in de tuin van een soort met vervelende stekeltjes, maar wel resistenter èn smakelijker dan de doorgekweekte soorten.

Marcel Kamp 6 maanden geleden

De bewering “Als we 10% van het wereldwijde landbouwareaal met bomen beplanten, daalt de CO2-concentratie naar het niveau van 1880” lijkt me totaal onwaarschijnlijk. Waar is die op gebaseerd?

Reactie op Marcel Kamp
Triodos Bank Nederland 6 maanden geleden

Dag Marcel, dit is een heel goede vraag. Wij hebben je vraag voorgelegd aan Mark Shepard. Zodra wij hier een reactie op hebben, laten wij het weten. Voor nu een prachtige dag, hartelijke groet Lidewij

Babette Porcelijn 6 maanden geleden

Briljant concept. Lijkt op Commonland en ik ben voor. Maar wat is de berekening achter die CO2 opname van 10% landbouwgrond naar bos? Ik maak een totaal andere berekening. Alleen al de CO2 uitstoot door ontbossing in de laatste eeuw kun je niet ongedaan maken met 10% terugplanten. Sterker nog, je moet 50x de oorspronkelijke bossen terugplanten (berekening zie De verborgen impact). En ik ben ook benieuwd naar de berekening van opbrengst versus wereldbevolking. Kunnen jullie mij beide berekeningen mailen pls?? Zou fijn zijn, dank!

Reactie op Babette Porcelijn
Triodos Bank Nederland 6 maanden geleden

Hi Babatte, ook dit is een heel goede vraag. Wij hebben je vraag voorgelegd aan Mark Shepard. Zodra wij hier een reactie op hebben, laten wij het weten. Voor nu een prachtige dag, hartelijke groet Lidewij

Reactie op Triodos Bank Nederland
Triodos Bank Nederland 6 maanden geleden

Met excuus voor de tikfout in je naam Babette! 😉

Reactie op Babette Porcelijn
TriodosNL 2 maanden geleden

Dag Babette!

We hebben het Mark meerdere malen gevraagd maar krijgen helaas geen reactie. Omdat er geen binding is met Triodos zoals een krediet of iets dergelijks hebben we niet veel meer contactgegevens dan mail. Mocht er onverhoopt nog antwoord komen dan laten we het natuurlijk weten!

Voor nu dank voor je interesse en vriendelijk groet,

Jasper

remko ter weijden 6 maanden geleden

Kan ook iets meer verteld worden over de productiekant. Je hebt minder schaalvoordelen, maar ook minder risico dat de oogst mislukt of dat de prijs van één produkt tegenvalt.

Reactie op remko ter weijden
Triodos Bank Nederland 6 maanden geleden

Dag Remco, ook jouw vraag hebben wij voorgelegd aan Mark Shepard. We kijken uit naar zijn reactie en laten het je zo snel mogelijk weten. Hartelijke groet, Lidewij

Reactie op Triodos Bank Nederland
Triodos Bank Nederland 5 maanden geleden

Hi Remko, ik zie nu dat ik in mijn vorige reactie je naam verkeerd gespeld heb, mijn excuus! Ik kan je inmiddels wat meer vertellen naar aanleiding van jouw vraag:

Mark Shepard vertelde in het interview dat hij in dit verband met name kostenvoordelen heeft. Het beheer van het landgoed is tamelijk extensief. De natuur doet immers het werk. Dat scheelt volgens Shepard man-uren en dus kosten. Verder heeft hij minimale onkosten i.v.m. bemesting en bestrijding van ongedierte en zieken: ook op die vlakken laat hij het werk zo veel mogelijk aan de natuur over.

Bovendien gaf hij aan dat hij vooral éérder dan de reguliere landbouw al opbrengst kan genereren met een stuk grond. Hij beplant een stuk grond immers meestal met verschillende gewassen. Voorbeeld uit het interview: Als je bijv. jonge tamme kastanjebomen plant, dan duurt het een aantal jaren voordat die in redelijke mate gaan produceren. Als je in je boomgaard alleen kastanjes hebt staan en verder niets (zoals in de reguliere landbouw gebeurt, waar wordt gewerkt met monoculturen), dan heb je dus een flink aantal jaren een lage opbrengst van die boomgaard. Maar Shepard zet onder en naast die kastanjebomen ook andere gewassen (zoals bessenstruiken en meerderjarige kruiden en groentesoorten). Die gewassen leveren al eerder (na 1 jaar bv) wat op. Dat betekent dat hij dus al eerder dan in het geval van monocultuur opbrengst kan genereren met bijv. een boomgaard.

Ik hoop dat dit je wat meer inzicht geeft en wens je nog een prachtige dag! Groet Lidewij

Marieke 6 maanden geleden

lijkt me een prachtige manier die mensen kunnen gaan gebruiken. Ook tuinieren is leuker met alles een beetje doorelkaar in plaats van die strenge door architecten aangelegde tuinen met tegels en strakke vijvers en al die lelijke snoeivormen

m c d van Veen 6 maanden geleden

Een hele goede manier van landbouw en veeteeld is heel goede mnier voor de wereld voesel probleem.

Reactie op m c d van Veen
remko ter weijden 6 maanden geleden

Kan ook iets meer verteld worden over de productiekant. Je hebt minder schaalvoordelen, maar ook minder risico dat de oogst mislukt of dat de prijs van één produkt tegenvalt.


+ Toon alle 16 reacties