Triodos Bank gebruikt cookies om haar websites gebruiksvriendelijker te maken. Bekijk welke cookies we gebruiken in ons Privacy- en cookie statement.

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Sluiten

achtergrond

Waarom waterstof onmisbaar is

Volgens hoogleraar Ad van Wijk is wind- en zonne-energie niet genoeg

Volgens hoogleraar Ad van Wijk is wind- en zonne-energie niet genoeg

Het is de komende jaren een kwestie van meters maken. Dat zegt hoogleraar Ad van Wijk over de transitie naar duurzame energie. “De technieken die we nodig hebben om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs te halen, bestaan gewoon. We moeten ze nu op grote schaal gaan toepassen.” Het is vooral van belang om in te zetten op het gebruik van waterstof. Dat is volgens Van Wijk hét alternatief voor aardgas.

“Ik ben een boerenzoon en letterlijk opgegroeid met de krachten van de natuur”, vertelt Ad van Wijk. “Als kind was ik altijd buiten, in de zon, de regen, of de wind. Ik denk dat ik al op heel jonge leeftijd intuïtief aanvoelde wat een energie er in de natuur huist.”

Van Wijk studeerde in de jaren ’70 natuurkunde in Utrecht. “Het was de tijd van het rapport van de Club van Rome: Grenzen aan de groei. Dat heeft mijn aandacht voor de draagkracht van de aarde wel aangewakkerd. En door de oliecrises in die periode besefte ik ook de kwetsbaarheid van ons energiesysteem dat volledig afhankelijk was van olie uit het buitenland. Het antwoord op de ecologische en geopolitieke vragen lag wat mij betreft voor de hand: zelf duurzame energie opwekken.”

Duurzame energie voor iedereen

Van Wijk was in 1984 medeoprichter van Ecofys, een adviesbureau op het gebied van duurzame energie. Later werd hij directievoorzitter van Econcern. Dat bedrijf realiseerde verschillende grote duurzame energieprojecten, zoals het Prinses Amalia windpark op de Noordzee, en omvangrijke zonne-energieprojecten in Spanje.

“De komende tien tot vijftien jaar moet het accent vooral liggen op het bouwen van fors meer windparken op zee én op de overschakeling naar waterstof”

Econcern ging echter failliet in 2009. Het bedrijf kreeg tijdens de financiële crisis steeds meer moeite met het financieren van de grote projecten en kon uiteindelijk zijn verplichtingen niet meer nakomen. Van Wijk: “Toen zat ik ineens thuis op de bank. Maar voor mij was het al snel duidelijk dat ik me wilde blijven inzetten voor de energietransitie.” Dat doet hij momenteel onder meer als deeltijdprofessor Future Energy Systems aan de TU Delft. Van Wijk: “Hier werk ik samen met een grote groep inspirerende ondernemers en onderzoekers die innovatieve oplossingen ontwikkelen voor de toekomstige energievraag.”

Ad van Wijk voor een auto van Green Village TU Delft

Ad van Wijk: “Duurzame energie voor iedereen is nog steeds mijn persoonlijke missie. “

“Duurzame energie voor iedereen: dat was indertijd de missie van Econcern”, zegt Van Wijk. “En het is nog steeds mijn persoonlijke missie. Want ik ben ervan overtuigd dat het kan: een volledige overstap naar duurzame bronnen. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Dus voor het zover is, zijn we echt een aantal decennia verder. Want het bouwen van voldoende duurzame opwekkingscapaciteit kost veel tijd. Maar dat pleit er alleen maar voor om zo snel mogelijk en grootschalig te beginnen.”

C.V.
Ad van Wijk

Ad van Wijk (1956) is duurzame energieondernemer en deeltijdprofessor Future Energy Systems aan de TU Delft. In 1984 was Van Wijk medeoprichter van het bedrijf Ecofys, later een onderdeel van Econcern. Van Wijk was CEO van Econcern, een bedrijf dat veel nieuwe duurzame energieprojecten ontwikkelde. Voorbeelden zijn het offshore windpark Prinses Amalia in de Noordzee, diverse zonne-energieparken in Spanje en een bio-methanol fabriek in Nederland.
profadvanwijk.com

Waarom is een grootschalige aanpak noodzakelijk?    

“Laten we reëel zijn: we komen er niet met alleen maar kleinschalige en lokale projecten voor bijvoorbeeld het opwekken van groene stroom. Dat soort projecten – zoals de aanleg van lokale zonneparken – is absoluut van belang, maar ze leveren al met al gewoon te weinig op. De komende tien tot vijftien jaar moet het accent wat mij betreft vooral liggen op het bouwen van fors meer windparken op zee én op de overschakeling naar waterstof.”

“Om te beginnen bij wind op zee: dat is veruit de meest efficiënte vorm van duurzame energieopwekking op dit moment en in de komende jaren. Een molen op zee wekt ongeveer tweemaal meer energie op dan een op land. Tot voor kort moest de bouw van offshore windparken worden gesubsidieerd, maar dat is inmiddels niet meer nodig.” Begin dit jaar maakte minister Wiebes van economie en klimaat bekend dat het bedrijf Vattenfall voor het eerst een offshore windmolenpark bouwt zónder subsidie. Dat park moet in 2022 klaar zijn en zal 1 miljoen huishoudens van stroom voorzien.

Windmolens op zee

Momenteel telt Nederland drie windmolenparken op zee, en worden er twee bijgebouwd. Tussen 2023 tot 2030 komt er nog eens zo’n 7.000 megawatt aan opwekkingsvermogen op zee bij, zegt Van Wijk. “In totaal staat er tegen 2030 zo’n 11.500 megawatt aan offshore windmolenparken.” Dat is genoeg om ruim elf miljoen huishoudens van stroom te voorzien. Aangezien Nederland niet zoveel huishoudens telt, kan een deel van de opgewekte energie ook voor bijvoorbeeld de industrie worden gebruikt.

Nordsee One windpark in zee in Duitsland

Het Duitse off shore windpark Nordsee One, dat door Triodos Bank gefinancierd wordt.

De totale geplande capaciteit van wind op zee lijkt weliswaar fors, toch zijn de bestaande en voorziene parken volgens Van Wijk niet meer dan een begin. “Ik schat in dat we in de periode 2023-2030 ongeveer viermaal zoveel extra opwekkingscapaciteit op zee moeten bouwen dan het kabinet nu voor ogen heeft. Haalbare en betaalbare grootschalige alternatieven voor wind op zee zijn er niet, want alle andere opties zijn veel duurder. Ook windmolens op land zijn geen haalbaar alternatief. Natuurlijk, ook daar moeten er meer van komen, alleen is de ruimte in een klein land als het onze beperkt.

Er is ook kritiek op windparken op zee. Ze zouden een aanslag plegen op bijvoorbeeld het leven op de zeebodem en de biodiversiteit.

“Dat zijn terechte opmerkingen. Het is absoluut van belang om de windparken op zee goed in te passen, ook in ecologisch opzicht. Je moet windparken niet zomaar ergens neer zetten, maar bij het bepalen van locaties rekening houden met natuurwaarden. Om de ecologie niet onnodig aan te tasten, is het ook van belang om bepaalde rustgebieden aan te wijzen op zee. Maar het is wel goed te beseffen dat binnen een windmolenpark de flora en fauna zich juist vaak kan herstellen.”

> Bekijk meer informatie over en onderzoek naar het ecologisch inpassen van windmolenparken

Meer wind op zee dus. De andere noodzakelijke stap is in uw ogen een overstap naar waterstof.

“Dat klopt. Waterstof is een belangrijk alternatief voor aardgas. Voor het maken van waterstof is elektriciteit nodig. Als we extra windmolens op zee hebben, kan de waterstof met elektriciteit van die molens worden gemaakt. Het grote voordeel van waterstof is dat de infrastructuur voor het transport al bestaat. Want op zee liggen talloze leidingen die nu in gebruik zijn voor het transport van aardgas vanaf offshore gasvelden. Die leidingen kunnen zonder veel aanpassingen worden gebruikt voor veilig transport van waterstof. Hetzelfde geldt voor het aardgasnet op land. En als het gaat om huishoudens: bestaande cv-ketels en gasfornuizen werken ook op waterstof. Zij het dat er relatief kleine aanpassingen voor nodig zijn aan met name de brander.”

Waterstof is ook een energiebron voor de industrie, en voor verkeer en vervoer, zegt Van Wijk. “Je kunt waterstof weer omzetten in elektriciteit. Dat betekent dat je er elektrische auto’s op kunt laten rijden, mits je ze uitrust met een brandstofcel die de waterstof omzet. In Duitsland wordt momenteel een netwerk van 400 pompstations aangelegd, speciaal voor waterstof voor personenauto’s.”

Opslag onder de grond

Een groot nadeel van duurzame energiebronnen zoals windmolens en zonnepanelen is dat de energieopwekking ervan zo onvoorspelbaar is. Op onbewolkte dagen met veel wind is de productie maximaal. Maar op windstille en bewolkte dagen wordt er veel te weinig opgewekt om in onze energiebehoefte te voorzien.

“Grootschalige opslag van elektriciteit in bijvoorbeeld batterijen is geen haalbare optie”, zegt Van Wijk. “Daarvoor is de hoeveelheid die je moet opslaan gewoon veel te groot. Ook hier kan waterstof uitkomst bieden. Want waterstof kun je wél vrij eenvoudig opslaan, bijvoorbeeld in ondergrondse zoutkoepels die in het verleden zijn ontstaan door zoutwinning.” Volgens Van Wijk is opslag en gebruik van waterstof veilig. Van Wijk: “Op de een of andere manier heeft waterstof geen goed imago als het gaat om veiligheid. Maar dat is onterecht, want het is veiliger dan aardgas.”

Zijn we er als we meer windparken op zee hebben en overschakelen op waterstof?

“Dat zijn wel de twee grote stappen, maar uiteraard moet er nog meer gebeuren. Zoals een forse verbetering van woningisolatie waardoor de energiebehoefte afneemt. En daarnaast is het van belang om onder meer in te zetten op meer zonnepanelen op huizen en gebouwen. En op de aanleg van warmtenetten: transportsystemen van warmwaterbuizen waarmee gebouwen kunnen worden verwarmd. Dat water kan worden opgewarmd met restwarmte van de industrie. Nu blaast de industrie veel warmte zo de lucht in. Dat is doodzonde.”

Green Village van TU Delft

Ad van Wijk onderzoekt duurzame energiesystemen op de TU Delft. Op de campus is de Green Village gerealiseerd: een proeftuin voor innovaties.

Innovatie en wetenschap

De rol van de wetenschap en innovatie is uiteraard zeer belangrijk volgens hoogleraar Van Wijk, maar het gaat in de periode tot 2030 vooral om implementatie. “Het kabinet wil in 2030 de CO2-uitstoot met 49% verminderen ten opzichte van 1990. We hebben de kennis in huis om dat doel te realiseren. Het is dus zaak om vol in te zetten op het toepassen van bestaande technieken. Ondertussen staan de wetenschap en de innovatie natuurlijk niet stil. Er kan bijvoorbeeld nog heel wat winst worden geboekt met de verbetering van het opwekkingsrendement van zonnepanelen. Maar denk aan het verbeteren van de capaciteit van windturbines. Dat is allemaal van belang. Maar voorlopig – tot 2030 – moeten we vooral meters maken. Gewoon doen dus.”

Wat zijn de lastige vragen en dilemma’s als het gaat om de energietransitie?

“Ik denk dat vooral de politiek een onvoorspelbare factor is. Ik vrees dat het huidige kabinet kiest voor lapmiddelen. Op zich is het natuurlijk positief dat ook in de politiek inmiddels breed draagvlak bestaat voor de energietransitie. En zoals gezegd is ook het kabinet tamelijk ambitieus met dat doel van 49% CO2-reductie in 2030. Toch vrees ik dat de uitwerking van die doelstelling een soort poldercompromis wordt.”

“We zijn sterk in offshore. Dat betekent dat het bedrijfsleven internationaal veel orders in de wacht kan slepen voor projecten op zee”

“Dat zie je al een beetje aan het regeerakkoord, dat zwaar inzet op de opslag van de CO2-uitstoot van de industrie. Daarbij komt het erop neer dat de industrie CO2 niet zomaar de lucht in blaast, maar afvangt en vervolgens ondergronds – bijvoorbeeld in lege gasvelden op zee– opslaat. Ik ben daar niet echt op tegen, want het kan best iets zijn dat ons tijdelijk uit de brand helpt. Maar het blijft een lapmiddel. Bovendien is de kans groot dat het de aandacht en inzet afleidt van maatregelen die de CO2-uitstoot daadwerkelijk terugdringen, zoals de bouw van windmolens.”

Achter het net vissen

Van Wijk ziet de komende jaren een internationale markt voor duurzame energie ontstaan. “Zeker ook op het gebied van waterstof. Landen als Japan en Duitsland zetten daar fors op in. En omdat je waterstof goed kunt vervoeren per transportleiding of per schip, zijn er geen obstakels voor het ontstaan van een internationale waterstofmarkt.”

Het ontstaan van zo’n markt en het ontwikkelen van de capaciteit om duurzame energie op te wekken, bieden ook Nederland economische kansen. Van Wijk: “We zijn sterk in offshore. Dat betekent dat het bedrijfsleven internationaal veel orders in de wacht kan slepen voor projecten op zee.”

“En als het gaat om waterstof: dat Nederland over een uitgebreid aardgasnet beschikt, maakt de omschakeling naar waterstof een haalbare optie. Als we het snel oppakken kunnen we kennis en ervaring opbouwen, en dat kan het bedrijfsleven ook internationale projecten opleveren. Maar dat snelle oppakken van de overstap naar waterstof moeten we dan wel doen. Dat kan alleen als de politiek er ook werkelijk voor kiest. Doet ze dat niet, dan vissen we achter het net en worden we voorbijgelopen door anderen.”

Itske Lulof: “De aardbevingen in Groningen maken klip en klaar duidelijk dat we niet door kunnen op de weg van fossiele brandstoffen.”

Alleen duurzame waterstof
De rol van waterstof volgens Triodos Bank

Itske Lulof is directeur Energie & Klimaat bij Triodos Investment Management. Ze ziet een grote rol weggelegd voor waterstof. “Vooral in de industrie en voor het zwaardere vervoer als vervanging voor dieseltreinen en de scheepvaart. Inderdaad kan het aardgasnet gebruikt worden voor het transport van waterstof. Maar alleen als de waterstof duurzaam wordt opgewekt met wind op zee. In de gebouwde omgeving zie ik minder potentie voor waterstof, want daar gaan we de overstap naar elektrisch maken. Dus koken en verwarmen door middel van zonnepanelen en een warmtepomp. En dit dan combineren met veel meer elektrisch vervoer zoals auto’s en fietsen. Daarmee maken we een echte dappere stap weg van fossiele brandstoffen en naar potentieel volledig duurzame opwek.”
> Lees het interview met Itske Lulof over de energietransitie

Meer lezen over energietransitie?

Dit jaar interviewt Triodos Bank hoofdrolspelers binnen de energietransitie. Bijvoorbeeld Marjolein Smeele die bouwt aan de eerste duurzaam drijvende woonwijk. Of Monique Sweep die vertelt hoe je windmolens geliefd maakt.

> Bekijk het overzicht van artikelen in het dossier Energietransitie

Tekst: Tobias Reijngoud

Fotografie: Pieter van den Boogert

Wat vind je van "Waarom waterstof onmisbaar is"?

Laat een reactie achter

Vul uw naam in

+ Toon alle 30 reacties

W.H. van der Zweep 3 weken geleden

Waterstof is sowieso een hele goede extra bron van energie. NIET van het gas af; wel van het aardgas, maar niet van waterstofgas.! Ook al omdat bij elektrische alternatieven nauwelijks de nadelen van elektromagnetische straling meegerekend worden; deze zijn bij langdurig gebruik – zonnepanele; el. auto’s/fietsen – al lang bewezen zeer schadelijk! Daar komt nog bij alle draadloze communicatie terreur!! De gezondheidrisico’s van G2 en G3 netwerk zijn al onderzocht en bewezen schadelijk; G4 is en wordt nog veel schadelijker , laat staan nog een G5 netwerk met een honderdvoud aan kleine Wifi bronnen ! Dus minder elektra, minder draadloos, betere omvormers, direct energie opwekken op 12 of 24 Volt, i.p.v. energielekkende en stralende , dure omvormers, …en meer waterstof !!

Chris Lappee 1 maand geleden

Het is helaas een heel oppervlakkig artikel, waarin nagenoeg geen cijfers worden genoemd. Een paar nuances:
– Bij de productie van gecomprimeerde waterstof via elektrolyse gaat 50% van de elektrische energie verloren, dus er blijft maar 50% over in de energiedrager waterstof.
– Als je van waterstof via opslag weer elektriciteit wilt maken, dan verlies je ook weer zo’n 50%. Het ketenrendement (elektriciteit-waterstof-opslag-elektriciteit) is dus maximaal 25%.
– Dus het heeft alleen maar zin om waterstof te maken via elektrolyse, als dat gebeurt met een hoeveelheid elektrische energie waar op dat moment geen vraag naar is.
– In Nederland en zelfs in Duitsland is dat nog nooit het geval geweest. (Voor Duitsland zie ‘Agorameter’ op: http://www.agora-energiewende.de/service/agorameter/chart/power_generation/08.10.2018/11.10.2018/
– Op dit moment (nagenoeg geen elektrisch vervoer, geen elektrische gebouwverwarming) is de nachtvraag in Nederland ongeveer 12.000 megawatt [MW] en de piekvraag overdag ongeveer 16.000 [MW].
– Als het hard waait en de zon schijnt dan levert dit in totaal maximaal 4.000 [MW].
– In Duitsland zijn er dergelijke pieken maar gedurende korte periodes per jaar. Voor de rest van de tijd is de opbrengst minder dan 30% van de piek. Hetzelfde is voor Nederland het geval en dat zal in de toekomst niet veranderen.
– Een totaal opgesteld windvermogen van 11.500 [MW] is dus altijd nog lager dan de huidige dalvraag. Op het land zal ook wat zonne-energie zijn, maar dat kun je in de winter en ’s nachts niet meerekenen.
– Stel dat er op een gegeven moment toch overschotten zouden ontstaan, dan is dat wellicht maar voor gedurende 1000 tot 2000 uur per jaar. In die uren, die verspreid liggen over het jaar, moet je dus een waterstoffabriek met opslag bedrijven.
– Er zou dan voor duizenden megawatts aan waterstoffabrieken nodig zijn, wat serieuze kapitaalsintensieve fabrieken zijn. Met maar 2000 vollasturen per jaar, gaat het kapitaal zwaar drukken op de kostprijs van de geproduceerde waterstof.
– Het ketenrendement en het kapitaal meegerekend, dan kom je op een kostprijs voor elektriciteit via de waterstofroute van meer dan 300 [EUR/MWh], dus factoren duurder dan de huidige kostprijs voor elektriciteit.

Het is niet eenvoudig, maar een dergelijk totaalsysteem is technisch mogelijk. De belangrijkste vraag is echter wat we ervoor kunnen en willen betalen.

Joost 2 maanden geleden

Ad van Wijk heeft Econcern laten klappen omdat hij zich had verrekend, ik vrees dat hij niets heeft geleerd qua rekenen want lees nu hetzelfde. Waterstof is geen duurzaam alternatief. https://energeia.nl/energeia-artikel/40072023/waterstof-wordt-maar-zelden-juist-op-waarde-geschat

Reactie op Joost
Joost 2 maanden geleden

http://www.dvhn.nl/economie/Prof.-Ad-van-Wijk-gaat-door-met-waterstof-in-Noorden-23529607.html

Of misschien was ik verkeerd met mijn uitspraak over rekenen.. Best slim als part-time ondernemer en part-time professor aan de TU.. Je laten betalen door de fossiele brandstofmakers/gasproducenten die maar wat graag de dure (en dus flink gesubsidieerde) waterstofkant uitwillen. Duurzame energie, ja! maar beter grootschalig investeren in goedkopere (opslag)technologie dan nu al heel veel subsidie op waterstof.

E. vHooijdonksips 3 maanden geleden

Wat denk je vanwaterkrachtcentrale, we hebben zoveel zeekust.
Onderwatercentrales’, dan zie je die gekke molens niet meer. Het is geen gezicht al die molens?

JanCees van Beers 3 maanden geleden

Ik sta achter de ontwikkeling van onze energievoorziening met behulp van waterstof toepassingen. Ik bepleit dit reeds jaren in politieke kring, maar vind slechts weinig support. Ik vind het een onzalig idee om alle nog te bouwen woningen niet te voorzien van gasleidingen. En alle reeds gebouwde woningen af te sluiten. Ik vrees dat in NL twee zaken hopeloos door elkaar worden gehaald. Dat zijn de aardbevingsperikelen als gevolg van de winning van ons eigen aardgas en de toekomst van onze energievoorziening. Twee zeer verschillende aspecten, die los van elkaar moeten worden gezien als het gaat om de inrichting van de toekomstige decennia. NL verkeert in een unieke positie waar menig ander land jaloers op is: een fantastisch gasleiding netwerk voor het transport van waterstofgas (jawel met enige aanpassing). Het zou een onvoorstelbare blunder zijn om dit af te danken. Natuurlijk blijven alternatieve vormen van energieopwekking van groot belang, zoals zonnepanelen. En is een goede isolatie niet te missen. Aardwarmte kent zijn beperkingen zodra alle huizen, gebouwen daarop gaan leunen. Ja, en dan gaat het uiteraard om altijd weer om zo energie zuinig mogelijke apparaten, verlichtingsfaciliteiten e.d. te blijven ontwikkelen. Al bij al zullen we het moeten hebben van een gevarieerd samengesteld pakket. Onze grote infrastructurele netwerken zoals voor (rail)vervoer en openbare verlichting, kunnen niet afhankelijk zijn van opslag in batterijen. Kortom, zet in op waterstofgas toepassingen naast de andere bronnen en ga ervoor!

Marijke 3 maanden geleden

elektrisch koken, een aanslag op ons voedsel en elektrisch rijden een aanslag op onze gezondheid !
Goed voor het milieu ? maar voor de mens , nog meer elektro- smog. wanneer horen we daar iets over !

Ton 3 maanden geleden

Schoon en schoon op te wekken. Niet afhankelijk van machtswellustelingen. Iedere woning zijn eigen brandstofcel is mijn ideaal.

Tis Peeters 3 maanden geleden

Had wel iets meer details verwacht hoe waterstof uit electriciteit wordt gemaakt en of die waterstof ook thuis ondergronds kan worden opgeslagen. Bijvoorbeeld als ke zoals wij een grote overcapaciteit aan zonne-energie hebt. Over enkele jaren krijg je daar bijna niets meer voor terug van je leverancier en zou opslag van waterstof voor privégebruik mogelijk moeten zijn. Dan kun je ‘s winters de energie van de zomer gebruiken. Omdat opslag in accu’s geen haalbare toekomst heeft, zou ik willen weten of waterstofopslag een alternatief is. Kan iemand daar antwoord op geven.

Roy Snabilie 3 maanden geleden

Alle energiedragers die beken zijn zijn eindig. waterstof niet.

Peter Beentjes 3 maanden geleden

Waterstof is een prima energiedrager en geschikt voor ons land, dat vol ligt met aardgasgasbuizen. Niet alle energie kun je opslaan in (vaak milieuonvriendelijke) accu’s. Waterstof is een klein molecuul. Het kan via afdichtingen e.d. gemakkelijker ontsnappen dan aardgas. En het kan zelfs in staal kruipen en dan verbrossing veroorzaken. Wel iets om even te onderzoeken.

Ik zit nu net de vorige reacties te lezen. Ik word bevestigd in iets wat ik al eerder gehoord/bedacht had: we moeten alles aanpakken. Wind, zon, en wat opslag en transport betreft: zowel elektrisch als waterstof. Want voor elke techniek is een niche, en we kunnen het onszelf niet permitteren om maar op 1 paard te wedden.
Nog een belangrijk punt voor waterstof: hoe zit het met de productie van staal en aluminium? Daar is heel veel koolstof voor nodig (ook voor aluminium) en zorgt voor ontstellend veel CO2. Kan/moet dat in de toekomst (nu) niet ook met waterstof?

Sjoerd Bonnema- De Kleine Salamander 3 maanden geleden

Wat mij opvalt in het hele energietransitie gebeuren is dat de focus (bijna) in zijn geheel wordt gelegd op de techniek. Ook in Van Wijk zijn verhaal is dat het geval. Technisch gezien is waterstof trouwens een geheel ander gas en is de voorstelling nogal simplistisch wat betreft de technische omschakeling. En vooral dat het systeem van superkapitalisme – wat mooi weer spelen met de Club van Rome schiet hier zijn doel totaal voorbij- wordt ongemoeid gelaten. Sterker nog, gekozen eenzijdige aanpak en focus kan leiden tot een soort eco-fascistische staat. In de vorige eeuw hebben o.a. André Gorz en Ivan Illich daar al voor gewaarschuwd. Eigenlijk speelt dat ook bij duurzame initiatieven als Urgenda etc.. Er zal toch echt iets structureels moeten veranderen. Van economische groei naar wat ik noem Ecologische groei. Dat betekent ook werken aan een mentaliteitsverandering, ontwrichten van de kapitalistische structuren,een geheel ander systeem:systeemverandering.
Jammer dat de duurzaamheidsdiscussie nu alweer een lange tijd blijft hangen in technocratisch geneuzel ( op zich al een aantasting van de democratie) waardoor wie arm is dat blijft of nog armer wordt en wie het al goed heeft dat blijft of juist nog rijker wordt. ‘Parijs’ is natuurlijk ook een geïsoleerd zeer technocratische akkoord waarin diverse grote CO-2 uitstotende takken ( o.a. luchtvaart) vanwege economische belangen niet zijn meegenomen. Samengevat vind ik van Wijk zijn verhaal een verhaal van een geïsoleerd denker. Helaas merk ik dat de duurzaamheidagenda waarschijnlijk bewust door technocraten wordt gedomineerd met als doel het systeem van uitbuiting en verdeeldheid van mens en geest in stand te houden.

Naar mijn mening ligt de kracht dan ook in kleinschaligheid waarin de factor ‘kan het ook met minder’ in een breed meer holistisch perspectief wordt geplaatst. Althans dat is mijn ervaring met mijn kleinschalig ecologische onderneming. Gelukkig komen er steeds meer mensen die dat inzien, zich niet achter elk grootschalig ‘duurzaam’ initiatief scharen en zich losmaken van grootschaligheid, multinationals en banken.

Ook uw bank investeert trouwens nog in grootschalige bedrijven((multinationals) waarvan de producten op zich als schadelijk en nutteloos kunnen worden gezien. In wezen dus ook grote hoeveelheden weggegooide nutteloze energie, letterlijk en figuurlijk. Dat is misschien ook iets om goed over na te denken.

“All you need is ….less”.

Reactie op Sjoerd Bonnema- De Kleine Salamander
Sjoerd Bonnema- De Kleine Salamander 3 maanden geleden

Hier nog een kleine aanvulling. Er is altijd hoop. Durf een vreemde vogel te zijn.
https://www.dekleinesalamander.com/uploads/6/6/5/0/6650101/lc-20180626-vreemdevogel-1.pdf

Reactie op Sjoerd Bonnema- De Kleine Salamander
Wim van Dijk 3 maanden geleden

Hallo Sjoerd,

Ik ben ook een voorstander van Less is more! Maar ik vrees sat dit voor de grote massa helaas niet gaat werken. Dus ik vindt de visie van van Wijk toch wel een realistische! Hij staat daarin niet alleen. Lees het boek ‘ a hydrogen economy’ van visionair Jeremy Rifkin. Maar ik wens je veel succes met je ecologische activiteiten, erg belangrijk! http://Www.durablog.nl

Reactie op Sjoerd Bonnema- De Kleine Salamander
Gerard 3 maanden geleden

Ik begrijp dat het verhaal van van Wijk je op je allergie trapt. Het is uiterst merkwaardig dat de Triodosbank deze ruimte geeft aan een vertegenwoordiger van alles wat mis kan gaan als grote bedrijven zich ontrekken aan democratische controle.
Van Wijk is onvolledig.
– Over Econcern, waar hij CEO was en dat failliet ging aan malversaties waar zowel de top als de accountant voor aansprakelijk zijn gesteld.
– Over het rendementsverlies van het omzetten van elektriciteit in waterstof en weer terug. Namelijk 70%.
– Over de krachten achter de waterstof lobby, de grote oliebedrijven met gas belangen omdat waterstof op dit moment gemaakt wordt uit aardgas en niet uit elektriciteit.

Maar ik zou deze misser van de Triodos over van Wijk niet direct willen vertalen naar de vele technici dit oprecht bezig zijn met duurzame oplossingen.

Wim van Dijk 3 maanden geleden

Waterstof is het meest voorkomende element in het heelal en is de ideale duurzame energiedrager. In de combinatie met brandstof cellen kan hiermee op alle mogelijk denkbare terreinen lokaal electriciteit worden opgewekt. Denk hierbij aan voertuigen, gebouwen, datacenters en zelfs mobiele apparaten. Meer weten? Surf naar http://www.durablog.nl en zoek op waterstof

Luc Weide 3 maanden geleden

Ik blijf zitten met de volgende vraag:

We hebben een uitgebreid net voor aardgas.
Daarin stroomt voorlopig nog fossiel aardgas.

In dat bestaande aardgasnet kun je H2 bijvoegen.
Maar ik heb ergens gelezen (ben geen specialist) dat dat volgens een Duitse norm slechts 2 % mag zijn.

Je mag ook methaangas bijvoegen en wel tot 25 %.

Is het nou niet verstandiger om van H2 eerst methaangas te maken ?
Dat kost weliswaar extra (zon- of wind-) energie,
Maar daar hebben we in de toekomst toch meer dan genoeg van.

Hans Keesom 4 maanden geleden

Onzinnig verhaal. Waterstof is een zeer inefficiente energiedrager, die bij elke omzetting zeer veel energie weggooit.
Als je waterstof gaat gebruiken, dan heb je inderdaad veel en veel meer windmolens nodig.

Als je afziet van waterstofgas en inzet op slimme en zuinigere manieren van transport en energie, kan je met veel minder windmolens en dus mileuschade toe.

Reactie op Hans Keesom
Wim van Dijk 3 maanden geleden

Ik kan je het boek ‘A Hydrogen economie’ van econoom Jeremy Rifkin aanraden.

Reactie op Wim van Dijk
harry van Trotsenburg 3 maanden geleden

Jeremy Rifkin, zat er ook volkomen naast.

Theo hoksbergen 4 maanden geleden

Het verhaal van prof Ad van Wijk ondersteun ik van harte. Heb nu 10 zonnepanelen op ons dak en vloer geïsoleerd; ben nog steeds van plan om in 2020 een 2e hands Renault Zoë te kopen. Maar: wat betekenen miljoenen accu’s voor het milieu; duurzame productie waterstof kan in de daluren (nu worden windmolens bij ‘over-capaciteit’ stroom stilgezet! ). Klimaatakkoord is een kompas tot 2030, dan vind ik het jammer dat waterstof daarin (bijna) niet voorkomt.

A J Heimeriks 5 maanden geleden

Batterijen schietend o a tekort

Danny 5 maanden geleden

Wel voorzichtig blijven met investeringen in waterstof. Elektriciteit kan je overal tanken. Met de steeds betere accu techniek zijn bijvoorbeeld vuilniswagens ook al geschikt voor volledig elektrisch met batterij techniek. http://www.olino.org/articles/2017/02/27/rijden-op-waterstof-of-elektrisch-rijden-met-batterijen/ In Noorwegen zijn steeds meer boten volledig elektrisch.

Jan de Hollander 5 maanden geleden

Als het aardgasleidingnet voor waterstof in gasvormige toestand geschikt is dan kan waterstof in de toekomst heel belangrijk zijn want het vervoersysteem is dan al aanwezig

Jos Sparreboom 5 maanden geleden

Helemaal mee eens. Nederland loopt vreselijk achter “dankzij” we hebben toch aardgas. Een inhaalslag op basis van produceren van waterstof op zee is m.i.z. broodnodig. Het alternatief is waterstof duur kopen op de vrije markt.

Luc Weide 5 maanden geleden

Ik ben (al jaren) bezig van het gas af te gaan, In die tijd heb ik info langs zien komen over het omzetten van (overtollige) duurzame elektriciteit in waterstof en vervolgens in methaangas (e-gas) of kunstmest (Delfzijl).

Bij e-gas las ik dat waterstof kan worden bijgevoegd bij aardgas tot slechts 2 % (Duitse normen) en methaangas tot 25 %. Kortom: voor opslag en transport (en verwerking (via bestaande gascentrales) tot elektriciteit) van methaangas ligt er in heel Europa al een netwerk kant en klaar in de grond te wachten, terwijl een netwerk voor waterstofgas nog (grotendeels) moet worden aangelegd.

Ik rijd (al 4 jaar) als particulier in een elektrische Renault Zoë met Caméléon lader (!!!!!), die ik dus overal kan opladen met wisselstroom van 3,7 / 11 / 22 / 43 kW (als ik die auto even (95 % van de tijd) niet gebruik).
Al dat geleuter over SNEL laden met gelijkstroom snap ik dan ook echt NIET.

Mijn (huidige) appartement is onlangs verbouwd. De keuken is nu all electric.
Voor de centrale warm tapwater voorziening (op aardgas) ben ik nu aan het onderzoeken of dat systeem kan worden vervangen door (elektrische) instant heaters (merk: Clage).
En zodra de (elektrische) thermo-akoestische warmtepomp op de markt komt, dan ga ik dat proberen.

Kortom: wat moet ik met waterstof ???

Reactie op Luc Weide
Jos Sparreboom 5 maanden geleden

Waarom een thermo-akoestische warmtepomp? Neem een lucht-lucht warmtepomp en een airco, dan ben je waarschijnlijk veel goedkoper uit -ook in gebruik- en hoef je niet te wachten.

Reactie op Jos Sparreboom
Luc Weide 5 maanden geleden

Een thermo-akoestische warmtepomp IS een lucht-lucht warmtepomp
die ‘s winters als (gevel)kachel dient en ‘s Zomers als airco.
De thermo-akoestiek slaat op het interne mechanisme.
De (elektrische) aandrijving is (vrijwel) geruisloos.

Wordt momenteel (uit)ontwikkeld samen met NEC.

Komt over een jaar (of twee) op de markt.

Reactie op Jos Sparreboom
Jos Sparreboom 5 maanden geleden

Die twee dingen die ik noemde zijn dus het zelfde als dat ene ding wat nog niet te koop is.
Overigens monteer een lucht-lucht pomp niet als gevelkachel maar zo hoog mogelijk aan het plavond. Je moet zorgen dat je niet op de tocht zit. (Ik woon in Zweden en die lucht-lucht pompen zijn hier algemeen.)

Koot 5 maanden geleden

Duidelijk betoog van hr van Wijk!! Daaruit blijkt dat dit gas een goede vervanger is van aardgas.
En de transportleidingen (huidige aardgasnet) kan gebruikt worden.


+ Toon alle 30 reacties